^{همه چيز درباره پروبيوتيك ها}

^{ميكروب‏هاي كوچك، درمانگراني بزرگ}

^{باكتري ‏ها ساليان دراز به عنوان دشمنان انسان شناخته مي‏ شدند، از اين رو ابتدا تصور مي ‏شد كه بايد با تمام آن ها مبارزه كرد، اما امروزه مي‏ دانيم در ساخت داروها، هورمون‏ ها، واكسن‏ ها، آنزيم‏ ها و... از ميكروارگانيسم‏ ها به عنوان يك جزء اصلي در فرآيند توليد استفاده مي ‏شود.}

^{در اين ميان باكترهاي پروبيوتيك با توانايي تغيير فلور ميكروبي روده نقش مهمي به عنوان باكتري‏ هاي مفيد در بدن ايفا مي ‏كنند. انسان از هزاران سال قبل پس از اين كه با نگهداري حيوانات اهلي از شير دام استفاده كرد، اين مطلب را دريافت كه مي ‏تواند با تغييراتي در شير، آن را به غذاهاي متنوعي تبديل كند كه اكنون شيرهاي تخميري ناميده مي ‏شوند.}

^{در حقيقت استفاده از ميكروارگانيسم‏ هاي مفيد براي توليد مواد غذايي، از قرن ‏ها پيش آغاز شد، بدون اين كه از نقش و حضور آن ها اطلاعي در دست باشد، علت اختراع شيرهاي تخميري توسط اجداد ما قابليت نگهداري بيشتر آن ها در مقايسه با شير، طعم اسيدي ملايم و دلپذير و وجود اثرات مفيد آن بر سلامتي است. از انواع شيرهاي تخميري مي ‏توان به ماست، پنير، كفير، كوميس و ... اشاره كرد. در اين بين ماست ‏هاي پروبيوتيك، جايگاه ويژه‏اي در تغذيه و سلامت انسان پيدا كرده است.}

^{در سال ‏هاي اخير تحقيقات زيادي در اروپا و سپس در آمريكا بر روي پروبيوتيك‏ ها و نقش آن ها در سلامتي انسان انجام شده است. نتايج اين تحقيقات نشان دهنده اثرات مثبت غذاهاي پروبيوتيك و يا مكمل ‏هاي پروبيوتيك در سلامتي انسان است. برمبناي اين پژوهش‏ ها، كارخانجات توليد لبنيات اقدام به اضافه كردن باكتري ‏هاي پروبيوتيك به برخي از مواد لبني كردند از جمله كارخانجات پيشگام در زمينه توليد اين محصولات كارخانه Danone در اروپا است كه وقتي شير تخمير شده با باكتري لاكتوباسيل و همچنين ماست پروبيوتيك را توليد كرد مورد استقبال فراوان مصرف كنندگان قرار گرفت.}

^{با توجه به نتايج حاصله از تحقيقات انجام شده در آينده ممكن است شاهد استفاده از پروبيوتيك ‏ها در توليد سبزيجات و گوشت‏ هاي تخمير شده نيز باشيم.}

^{تعريف پروبيوتيك}

^{واژه پروبيوتيك در اصل، كلمه ‏اي يوناني به معناي "براي زندگي" است. اين اصطلاح اولين بار در سال 1965 توسط لايلي و استيل‏ول براي تشريح اثر تقويت‏ كنند‏گي يك ميكروارگانيسم روي رشد ميكروارگانيسم ديگر استفاده شد. پس از آن تعاريف متعدد ديگري از آن ارائه گرديد تا اين كه فولر در سال 1985، پروبيوتيك را به صورت جديدي تعريف كرد: "پروبيوتيك مكمل غذايي متشكل از ميكروب‏ هاي زنده است كه مصرف آن به دليل تغيير مطلوب در توازن ميكروبي روده اثرات مفيدي در فرد مي ‏گذارد".}

^{اهميت استفاده از محصولات پروبيوتيك}

^{روده ي انسان حاوي بيش از 100 تريليون باكتري زنده است كه همگي آن ها با هم فلور ميكروبي روده را تشكيل مي‏ دهند. باكتري ‏ها به انواع مفيد، مضر و خنثي براي سلامتي انسان تقسيم مي ‏شوند.}

^{باكتري‏ هاي پروبيوتيك از طريق رشد و فعاليت خود مانع رشد و تكثير باكتري‏ هاي مضر مي ‏شوند و علاوه بر آن با سنتز برخي مواد ضروري براي بدن مانند ويتامين‏ ها، اسيدهاي آمينه و... نقش مهمي در حفظ سلامتي فرد ايفا مي ‏كنند.}

^{در يك فرد سالم بين باكتري‏ هاي مفيد و مضر توازن وجود دارد، اما بسياري از عوامل مثل استفاده از آنتي بيوتيك‏ ها براي درمان بيماري‏ ها، اشعه‏ درماني، آب درماني، شيمي درماني، استفاده از آب كلردار، غذاهاي حاوي تركيباي دارويي و استفاده از الكل، حساسيت ‏هاي غذايي، عمل جراحي، آسيب ‏هاي فيزيكي، استرس ‏هاي شديد، توكسين‏ هاي محيطي و حساسيت‏ هاي ژنتيكي مي‏ تواند سبب از بين رفتن ميكروب ‏هاي مفيد موجود در بدن فرد شود و با غالب شدن ميكروب ‏هاي مضر در روده، فرد دچار امراض و بيماري ‏هايي مثل اسهال، پوكي استخوان، افزايش كلسترول خون، كاهش قدرت پاسخ‏ گويي بدن به تحريكات خارجي و... خواهد شد.}

^{گرچه، اگر محيط باكتري ‏هاي طبيعي روده به كلي از بين رفته باشد، مصرف مكمل‏ هاي پروبيوتيك نيز نمي ‏تواند جايگزين محيط باكتريايي طبيعي روده شود، اما تحقيقات نشان داده ‏اند چنان چه در اثر مصرف زياد آنتي ‏بيوتيك ‏ها و يا ابتلا به عفونت‏ هاي مختلف باكتري‏ هاي مفيد روده‏ تحليل رفته باشد در اين صورت مصرف مكمل‏ هاي پروبيوتيك به محيط ميكروبي طبيعي روده كمك مي ‏كند تا خود را بازسازي كند.}

^{مصرف مكمل‏ هاي پروبيوتيك موجب ايجاد كلني‏ هاي مفيدي مي‏ شوند كه مي ‏توانند مانند محيط باكتريايي طبيعي روده به سلامتي انسان كمك كنند و در عين حال زماني را فراهم آورند كه محيط باكتريايي طبيعي روده، خود را ترميم و بازسازي كند و سپس اين كلني ‏ها به تدريج توسط محيط باكتريايي طبيعي روده كه خود را بازسازي كرده است، جايگزين خواهند شد.}

^{مكمل‏ هاي پروبيوتيك در مواردي مثلا بعد از مصرف طولاني آنتي ‏بيوتيك ‏ها، يا براي درمان برخي ناراحتي‏ هاي روده‏اي از طرف متخصصان تغذيه و يا پزشكان تجويز مي ‏شوند. البته اگر شرايطي كه منجر به تحليل رفتن محيط باكتريايي روده شده است ادامه داشته باشد، اثر مصرف مكمل‏ هاي پروبيوتيك، كوتاه ‏مدت خواهد بود.}

^{بديهي است تمام مواد غذايي كه به صورت روزانه مصرف مي ‏شوند حاوي مقادير متفاوتي از ميكروارگانيسم‏ ها هستند، اما تقريبا هيچ كدام از اين غذاها پروبيوتيك نيستند، زيرا ميان ميكروارگانيسم ‏هاي موجود در اين غذاها با فرآورده‏هاي پروبيوتيك تفاوت وجود دارد. فرآورده‏هاي پروبيوتيك داراي ويژگي ‏هاي خاصي هستند كه در زير آورده شده است:}

^{اصولا به غذايي پروبيوتيك گفته مي ‏شود كه حاوي ميكروارگانيسم ‏هايي با ويژگي‏هاي زير باشد:}

^{* ميكروارگانيسم‏ هاي آن در دسته پروبيوتيك ‏ها طبقه ‏بندي شده باشند؛ يعني جزء فلورميكروبي طبيعي روده انسان باشند.}

^{* به صورت زنده و فعال و به تعداد كافي به روده برسند.}

^{* نسبت به اسيد معده و نمك ‏هاي صفراوي در روده كوچك مقاوم باشند.}

^{* توانايي اتصال به سلول‏ هاي اپيتليال روده را در رقابت يا پاتوژن ‏ها داشته باشند.}

^{* توانايي توليد تركيبات ضد باكتري ‏هاي مضر مثل توليد اسيد لاكتيك، باكتريوسين و غيره را داشته باشند.}

^{ميكروارگانيسم‏هاي مورد استفاده به عنوان پروبيوتيك}

^{متداول ‏ترين گونه ‏هاي مورد استفاده در محصولات پروبيوتيك مربوط به گروه باكتري‏ هاي لاكتوباسيل هستند كه شامل نژادهاي خاصي از جنس ‏هاي Bifidobacterium مي ‏شود. لازم به ذكر است كه ميكروارگانيسم‏ هاي پروبيوتيك بر اساس منشا انساني، حيواني و محيطي تقسيم مي ‏شوند كه فقط گونه‏ هاي داراي منشا انساني براي توليد محصولات پروبيوتيك قابل مصرف هستند.}

^{اثرات مفيد محصولات پروبيوتيك}

^{مصرف غذاهاي پروبيوتيك اثرات مفيد زيادي براي سلامتي فرد دارند. در زير چند اثر مهم اين دسته از محصولات ذكر مي ‏شوند:}

^{1- جلوگيري از رشد و فعاليت باكتري ‏هاي پاتوژن}

^{باكتري ‏هاي پروبيوتيك با استفاده از چندين مكانيسم مانع رشد و فعاليت ميكروارگانيسم‏ هاي پاتوژن(بيماري زا) مي ‏شوند. توليد اسيدهاي آلي مانند اسيد لاكتيك كه حاصل تخمير كربوهيدرات‏ ها هستند، مي ‏توانند با كاهش PH روده از فعاليت باكتري‏ هاي مضر جلوگيري كنند. همچنين وجود رقابت در به دست آوردن مواد غذايي و توانايي اتصال و تشكيل كلوني در روده به علاوه توليد و ترشح مواد ضد باكتريايي (باكتريوسين) به نحو موثري سبب جلوگيري از اثرات نا مطلوب پاتوژن‏ ها بر سلامتي فرد مي‏ شوند.}

^{2- كاهش كلسترول خون}

^{امروزه بيماري ‏هاي قلبي و عروقي از رايج ‏ترين دلايل مرگ و مير در جهان و به خصوص كشورهاي صنعتي هستند. محصولات پروبيوتيك كه حاوي باكتري‏ هاي پروبيوتيك مي ‏باشند، مي ‏توانند با كاهش كلسترول خون از طريق كاهش جذب آن در روده و افزايش دفع آن از خون، سطح كلسترول را در خون به حد رضايت‏ بخشي كاهش دهند.}

^{3- بهبود هضم لاكتوز در روده}

^{بسياري از افراد جهان به خصوص در خاورميانه، هنگام مصرف شير، به دليل اين كه در روده‏ آن ها، آنزيم لاكتاز كمتر از حد مورد نياز ترشح مي ‏شود، دچار اختلالاتي در عمليات هضم و جذب مي ‏گردند. اثرات اين سوء هضم مي‏ تواند به شكل درد دل، نفخ و در موارد حاد همراه با اسهال بروز كند. باكتري ‏هاي پروبيوتيك با توليد آنزيم لاكتاز و مصرف لاكتوز شير به عنوان منبع انرژي خود، سبب كاهش قابل توجه مشكلات مربوط به اين حالت مي ‏شوند. در واقع، مصرف اين نوع مواد غذايي در بهبود عارضه ناسازگاري لاكتوز بسيار موثر است.}

^{4- جلوگيري و كاهش بيماري ‏هاي روده ‏اي و سرطان}

^{مصرف غذاهاي حاوي باكتري ‏هاي پروبيوتيك سبب كاهش ابتلا به بيماري‏ هاي ويروسي و باكتريايي و كاهش سلول‏ هاي سرطاني مي‏ شوند؛ بنابراين استفاده از اين محصولات براي افرادي كه در معرض ابتلا به سرطان به خصوص سرطان روده بزرگ هستنند، بسيار مفيد است.}

^{5- تقويت سيستم دفاعي و ايمني بدن}

^{دستگاه ايمني بدن انسان از طرق مختلفي سبب حفظ سلامتي فرد مي ‏شود. يكي از حساس‏ ترين موارد مربوط به تحريكاتي است كه از ناحيه مواد غذايي موجود در روده به دستگاه ايمني فرد وارد مي ‏شود. باكتري ‏هاي پروبيوتيك با فعاليت‏ هاي گسترده خود در روده (مثلا فعاليت ‏هاي فاگوسيتوزي) سبب مي ‏شوند تحريكات اين ناحيه از بدن به حداقل كاهش يابد و بنابراين دستگاه ايمني بدن انسان را تقويت و اصولا اين سيستم را در مقابل پاتوژن ‏ها حمايت مي ‏كنند.}

^{به نظر مي ‏رسد تقويت سيستم ايمني از طريق افزايش پلاسما سل‏ هاي مولد IGA و همچنين افزايش و بهبود توانايي بيگانه خواري سلول‏ هاي ايمني و افزايش نسبت لنفوسيت ها T- Lymphocytes و سلول ‏هاي كشنده ي طبيعي (Natural Killer cell) NK انجام مي‏ شود.}

^{6- توليد ريزمغذي ‏ها}

^{بدن براي حفظ سلامتي خود نياز به مواد مغذي كافي دارد. باكتري‏ هاي پروبيوتيك از طريق سنتز ريزمغذي‏ ها مثل انواع ويتامين ‏ها (ويتامين‏هاي B و K)، اسيدهاي آمينه و اسيدهاي چرب مورد نياز بدن به نيازهاي اساسي تغذيه‏ اي بدن انسان پاسخ مي ‏دهند.}

^{7- افزايش دسترسي بيولوژيك به يون‏ ها}

^{8- بهبود عملكرد دستگاه گوارشي و حركات دودي روده}

^{9- توليد اسيد لاكتيك مورد نياز بدن}

^{10- افزايش ماندگاري محصولات غذايي}

^{11- توليد آنتي اكسيدان‏ ها و تركيبات ضد سرطان}

^{12- كاهش پوكي استخوان}

^{13- كاهش فشار خون}

^{14- كاهش شيوع و تداوم اسهال}

^{همچنين به اثبات رسيده است كه مصرف مواد غذايي حاوي پروبيوتيك يا مكمل ‏هاي پروبيوتيك به مداواي اسهال ‏هاي حاد، اسهال ‏هاي مسافرتي و اسهال‏ هاي بعد از مصرف آنتي‏ بيوتيك‏ ها كمك فراواني مي‏ كند.}

^{15- مصرف پروبيوتيك‏ ها ابتلا به عفونت‏ هاي تناسلي را در زنان كاهش مي ‏دهد.}

^{همچنين در صورتي كه با داروهاي مناسب مصرف شود، به مداواي زخم معده و اثني عشر كمك مي ‏كند.}

^{فرآورده‏هاي حاوي باكتري‏ هاي پروبيوتيك}

^{اين فراورده‏ها به سه گروه كلي تقسيم مي ‏شوند:}

^{1- فرآورده‏هاي لبني حاوي باكتري پروبيوتيك}

^{فرآورده‏ هاي لبني پروبيوتيك به ويژه ماست پروبيوتيك رايج ‏ترين مواد غذايي هستند كه به عنوان محصولات پروبيوتيك مصرف مي‏ شوند.}

^{2- فرآورده‏هاي غذايي غير لبني حاوي باكتري ‏هاي پروبيوتيك}

^{از اين گروه مي ‏توان به انواع شيريني ‏هاي پروبيوتيك اشاره كرد.}

^{3- مكمل‏ هاي غيرغذايي حاوي باكتري ‏هاي پروبيوتيك}

^{مكمل‏ هاي رژيمي حاوي ميلياردها باكتري پروبيوتيك هستند كه با تكنيك ‏هاي مختلف به صورت انواع مكمل در آمده ‏اند و به عنوان مثال در داروخانه ‏هاي ايالات متحده به صورت قرص، پودر و كپسول و... در دسترس همگان قرار دارند، ولي از ميان انواع محصولات پروبيوتيك، ماست پروبيوتيك رايج‏ ترين شكل مصرف اين دسته از مواد غذايي است.}

^{ماست پروبيوتيك}

^{ماست پروبيوتيك به لحاظ ظاهري شبيه ماست معمولي است، اما هر گرم از آن حداقل 10 باكتري پروبيوتيك زنده غير از باكتري ‏هاي بولگاريس وترموفيلوس موجود در ماست معمولي دارد.}

^{اين ماست را مي‏ توان به شكل طعم دار(مثلا ماست ميوه‏اي) تهيه كرد. ويژگي‏ اين ماست از نظر طعم، بو، بافت، رنگ، آب انداختگي و... تفاوت‏ معني داري با ماست معمولي ندارد، اما از نظر تغذيه ‏اي مصرف آن به نيازهاي اسيدهاي آمينه و اسيدهاي چرب ضروري مورد نياز بدن پاسخ مي ‏دهد.}

^{ضمناً فعاليت باكتري‏ هاي پروبيوتيك سبب افزايش دسترسي بيولوژيك بدن به يون ‏ها شده كه از اين طريق كلسيم، آهن، منيزيم، مس، سديم و... بهتر جذب مي ‏شود.}

^{اين ماست از نظر انواع ويتامين‏ ها مثل ويتامين A، C، ريبوفلاوين، تيامين، بيوتين، اسيد فوليك، توكوفرول و ... بسيار غني‏ تر از ماست معمولي است.}

^{اين ماست در كشورهاي ديگر به نام‏ هاي مختلف ديگري خوانده مي ‏شود. مثلا در آلمان به آن " Bioghurt " مي‏ گويند.}

^{آمريكا و ژاپن و پس از آن كشورهاي اروپايي بيشترين توليد محصولات پروبيوتيك را دارند. در چند سال اخير ژاپن به توليد و مصرف محصولات پروبيوتيك اهميت زيادي داده و استانداردهاي خاص اين محصولات را تدوين كرده است.}

^{با توجه به فوايد بي‏ شمار آن بر سلامتي افراد جامعه و با افزايش روزافزون مصرف انواع مختلف مواد غذايي مخاطره آميزي كه در دسترس همگان قرار گرفته، مصرف فرآورده‏ هاي پروبيوتيك جزء جدايي ناپذير رژيم غذايي جوامع پيشرفته شده است. بنابراين ضروري است دانش پژوهان علوم و صنايع غذايي و همچنين علوم تغذيه و رژيم‏ درماني با درك موضوع، سعي در رواج مصرف محصولات پروبيوتيك و ارائه اطلاعات مفيد در اين زمينه به مردم داشته باشند تا با مصرف فرآورده‏ هاي پروبيوتيك سبب بهبود و شاهد اثر مثبت آن بر سلامتي تمام افراد جامعه باشيم.}

^{البته ذكر اين نكته ضروري است كه افراد داراي بيماري‏ هاي گوارشي و يا ضعف ايمني و يا افرادي كه به تازگي جراحي كرده‏ اند بهتر است براي مصرف اين محصولات با متخصصان مربوطه مشورت كنند زيرا باكتري‏ هاي مفيد در بدن‏ هاي بسيار ضعيف، مي‏ توانند فرصت طلبي كرده و خود به بدن لطمه بزنند.}

^{مريم چمري - كارشناس ارشد علوم بهداشتي در تغذيه}

^{دانشگاه علوم پزشكي تهران}

	تحصیل در انگلستان پذیرش از کالج و دانشگاه های انگلستان www.UkStudyToday.com		دوره های آیلتس و تافل در انگلستان دوره های فشرده و طولانی مدت www.UkStudyToday.com		مشاوره تخصصی تحصیل در انگلستان تلفن تهران : 88 900 220 داخلی 760 www.UkStudyToday.com
	طراحی حرفه ای وب سایت وب سایتهای تجاری,خبری,شخصی www.RoyalWebDesigners.com		محل نمایش آگهی شما 20 میلیون بار نمایش ماهیانه www.IranianUK.com/feedback.php		تبلیغ رایگان کسب وکار خود؟ آگهی رایگان www.Iranian118.com